Dolby Atmos Kurulumu Nasıl Yapılır?

Dolby Atmos kurulumu için neye ihtiyacınız var?

Dolby Atmos, sesleri sabit kanallara ek olarak üç boyutlu bir alanda konumlanan nesneler olarak tanımlayan bir ses formatıdır. Bu nesnelerin başınızın üstünden de duyulabilmesi için sistemde yükseklik kanalları bulunur. Formatın temel mantığını Dolby Atmos nedir yazımızda ayrıntılı olarak anlattık. Bu rehber, kurulumun pratik adımlarına odaklanıyor.

Eksiksiz bir Atmos sistemi için şunlar gerekir:

• Atmos destekli bir AV alıcı veya işlemci: AV alıcı, ses formatını çözen, kanallara dağıtan ve hoparlörleri süren cihazdır. Seçenekleri ses ve görüntü alıcıları kategorisinde inceleyebilirsiniz.
• Zemin seviyesindeki hoparlörler: sol, sağ, merkez kanal ve surround hoparlörler.
• Yükseklik hoparlörleri: tavana gömülü, tavana ya da duvarın üst kısmına monte edilen veya yukarı doğru yayın yapan hoparlörler.
• En az bir subwoofer: düşük frekansları ve LFE (düşük frekans efekt) kanalını üretir.
• Atmos içerikli bir kaynak: UHD Blu-ray oynatıcı, Atmos destekli bir yayın cihazı ya da oyun konsolu.
• Ölçüm mikrofonu: kalibrasyon için gereklidir. Çoğu AV alıcının kutusundan bir ölçüm mikrofonu çıkar.

Eksiksiz bir ekipman listesi için ev sineması için gerekli malzemeler yazımıza da göz atabilirsiniz.

5.1.2, 7.1.4 gibi rakamlar ne anlama gelir?

Atmos sistemleri üç rakamla tanımlanır. İlk rakam kulak seviyesindeki hoparlör sayısını, ikinci rakam subwoofer sayısını, üçüncü rakam ise yükseklik hoparlörü sayısını gösterir. Örneğin 7.1.4; yedi zemin hoparlörü, bir subwoofer ve dört yükseklik hoparlörü demektir.

YapılandırmaZemin hoparlörleriYükseklik hoparlörleriUygun olduğu durum

5.1.2

Sol, merkez, sağ, iki surround

İki adet, dinleme noktası hizasında

Küçük ve orta boy odalar, tek sıra koltuk

5.1.4

Sol, merkez, sağ, iki surround

Dört adet, önde ve arkada çift

Arka surround için yer olmayan ama tavanı uygun odalar

7.1.4

Sol, merkez, sağ, iki yan surround, iki arka surround

Dört adet, önde ve arkada çift

Ayrılmış ev sineması odaları, daha geniş dinleme alanı

9.1.6 ve üzeri

Ek geniş ön (wide) kanallar

Altı veya daha fazla

Büyük odalar, birden fazla koltuk sırası

Subwoofer sayısını artırmak, örneğin .1 yerine .2 ya da .4 kullanmak, bas yanıtının koltuklar arasında daha eşit dağılmasına yardımcı olur.

Hangi yapılandırmayı seçmelisiniz?

Kararı üç etken belirler: odanın boyutu, koltuk düzeni ve AV alıcının kanal kapasitesi. Tek sıra koltuklu, orta boy bir salonda iyi yerleştirilmiş bir 5.1.2 sistem, kötü yerleştirilmiş bir 7.1.4 sistemden daha tutarlı sonuç verir. Dört yükseklik hoparlörü kullanıldığında sesin önden arkaya hareketi daha net algılanır. Arka surround kanalları ise yan surround hoparlörler ile ekran arasındaki boşluğu doldurur.

AV alıcı seçerken iki rakama ayrı ayrı bakın: işleyebildiği kanal sayısı ve dahili amfi sayısı. Bazı cihazlar dahili amfi sayısından daha fazla kanalı işleyebilir. Bu durumda fazladan kanallar için harici bir güç amfisi gerekir. İleride sistemi büyütmeyi düşünüyorsanız, bu farkı şimdiden hesaba katmanız yararlı olur.

Tavan hoparlörleri nereye yerleştirilmeli?

Bir Dolby Atmos kurulumunda en çok hata yükseklik hoparlörlerinin konumunda yapılır. Dolby, yükseklik hoparlörlerinin dinleme noktasına göre hangi açı aralığında olması gerektiğini kendi kurulum kılavuzlarında tanımlar. Bu açılar sabit bir mesafeye değil, ana koltuğun konumuna ve tavan yüksekliğine göre hesaplanır. Bu nedenle "tavanın ortasına iki hoparlör" yaklaşımı çoğu odada doğru sonuç vermez.

Tavan içi, duvar üstü ya da yansıtmalı modül: hangisi?

• Tavan içi hoparlör: Görsel olarak en temiz çözümdür ve konum serbestliği en yüksek seçenektir. Tavan arkasında yeterli boşluk ve hoparlörün montaja uygun olması gerekir. Tavan hoparlörü seçerken yönlendirilebilir tweeter ya da açılı ön panel gibi özellikler, sesi koltuğa doğru yönlendirmeye yardımcı olur. Perlisten'in mimari serisindeki Perlisten Audio X2ic bu tür tavan uygulamaları için tasarlanmış bir örnektir.
• Tavana veya duvarın üst kısmına monte hoparlör: Tavan delinemiyorsa kullanılır. Hoparlör dinleme noktasına doğru yönlendirilebildiği için yansıtmalı modüllerden daha öngörülebilir sonuç verir.
• Yukarı yayın yapan (Atmos enabled) modül: Sesi tavandan yansıtarak koltuğa ulaştırır. Bu yöntem düz, sert ve yansıtıcı bir tavan gerektirir. Eğimli, akustik kaplamalı ya da çok yüksek tavanlarda etkisi belirgin biçimde azalır.

Yerleşimde dikkat edilecek kurallar

• İki yükseklik hoparlörlü (.2) sistemlerde hoparlörler, dinleme noktası hizasına ya da hafifçe önüne yerleştirilir.
• Dört yükseklik hoparlörlü (.4) sistemlerde bir çift dinleme noktasının önünde, diğer çift arkasında yer alır.
• Yükseklik hoparlörleri yanal olarak, genellikle ön sol ve sağ hoparlörlerle aynı hatta ya da onlara yakın bir aralıkta konumlanır.
• Tavandaki ışık, havalandırma menfezi ve kiriş konumlarını montajdan önce kontrol edin.

Odanıza özel konumları belirlemek için ev sineması hoparlör yerleşimi hesaplayıcısını kullanabilirsiniz. Bu araç, koltuk konumu ve oda ölçülerinden yola çıkarak hoparlör noktalarını gösterir.

Zemin seviyesindeki hoparlörler nasıl konumlandırılır?

Atmos, sağlam bir zemin katmanının üzerine kurulur. Ön sol ve sağ hoparlörler ekranın iki yanında, dinleme noktasına doğru hafifçe içe döndürülmüş biçimde yer almalıdır. Merkez kanal ekranın hemen altında ya da akustik olarak geçirgen bir perdenin arkasında, tweeter kulak seviyesine mümkün olduğunca yakın olacak şekilde konumlanır. Surround hoparlörler koltuğun yanında ya da hafif gerisinde, kulak seviyesinin biraz üzerinde durur.

Hoparlörlerin aynı ses karakterine sahip olması da önemlidir. Bir ses nesnesi önden tavana, oradan arkaya geçerken tını değişmemelidir. Bu nedenle tavan ve surround hoparlörlerini ana hoparlörlerle aynı marka ve seriden seçmek, geçişlerin kesintisiz duyulmasını sağlar. Farklı marka ve modellerdeki seçenekleri hoparlör kategorimizde bulabilirsiniz.

AV alıcı ve kaynak cihaz nasıl bağlanır?

Atmos sinyali HDMI üzerinden taşınır. En güvenli yol, kaynak cihazı (Blu-ray oynatıcı, yayın cihazı, konsol) doğrudan AV alıcının HDMI girişine, AV alıcının HDMI çıkışını da televizyona ya da projektöre bağlamaktır. Televizyonun kendi uygulamalarından gelen sesi alıcıya göndermek istiyorsanız, TV ile alıcı arasındaki bağlantıyı eARC destekli HDMI portları üzerinden yapın.

Bu ayrım önemlidir. Yayın platformlarındaki Atmos, sıkıştırılmış Dolby Digital Plus formatı içinde gelir ve standart ARC üzerinden de iletilebilir. UHD Blu-ray disklerdeki kayıpsız Dolby TrueHD Atmos için ise eARC gerekir. Bağlantı adımlarının ayrıntısını ev sinema sistemini TV'ye bağlama rehberimizde bulabilirsiniz.

Bağlantıdan sonra kaynak cihazın ses çıkışını bitstream olarak ayarlayın. PCM çıkışı seçildiğinde, bazı cihazlarda Atmos bilgisi alıcıya ulaşmadan kaybolur.

AV alıcıda hangi ayarlar yapılmalı?

Hoparlör yapılandırması ve kanal atamaları

Alıcının kurulum menüsünde önce kaç hoparlör kullandığınızı ve yükseklik hoparlörlerinin türünü seçin: tavan önü, tavan ortası, tavan arkası, ön yükseklik ya da Dolby Atmos modülü. Bu seçim, alıcının ses nesnelerini hangi hoparlöre ne oranda dağıtacağını belirler. Yanlış tür seçilirse ses nesneleri olması gereken yerde duyulmaz.

Bas yönetimi ve geçiş frekansı

Bas yönetimi, hoparlörlerin üretemediği düşük frekansları subwoofer'a yönlendiren işlevdir. Özellikle küçük tavan hoparlörleri "small" (küçük) olarak tanımlanmalı ve bas bölümünü subwoofer'a bırakmalıdır. Geçiş frekansı, bu ayrımın hangi noktada yapılacağını belirler. Doğru değer, hoparlörün kendi bas kapasitesine ve ölçüm sonuçlarına göre seçilir. Subwoofer'ın fiziksel bağlantısı ve faz ayarı için subwoofer nasıl bağlanır yazımıza, konumu için subwoofer yeri bulma aracına bakabilirsiniz.

Mesafe ve seviye

Her hoparlörün dinleme noktasına uzaklığı alıcıya girilir. Alıcı, bu bilgiyle her kanala uygun gecikmeyi uygular, böylece tüm hoparlörlerden gelen ses kulağınıza aynı anda ulaşır. Mesafelerin zamana nasıl karşılık geldiğini ses yayılma süresi hesaplayıcısı ile görebilirsiniz. Seviye ayarında ise her kanal, alıcının test sinyaliyle dinleme noktasında eşit duyulacak şekilde dengelenir.

Oda kalibrasyonu neden şart?

Oda, hoparlörden çıkan sesi değiştirir. Duvarlardan gelen ilk yansımalar ve düşük frekanslarda oluşan oda modları, aynı hoparlörün farklı odalarda bambaşka duyulmasına yol açar. Oda düzeltme yazılımları, ölçüm mikrofonuyla alınan verilerden mesafe, seviye ve frekans dengesini otomatik olarak düzeltir.

Yaygın sistemler arasında Audyssey, Dirac Live ve Trinnov bulunur. Ölçüm sırasında mikrofonu kulak hizasında, ilk ölçümü ana koltukta yapacak şekilde yerleştirin. Diğer ölçümleri bu noktanın çevresine yayın ve ölçüm sırasında odada sessizlik sağlayın. Ana koltuğu esas alan bir kalibrasyonun ölçülen etkisini 7.3.4 bir sistemde Audyssey yeniden ölçüm yazımızda paylaştık. Daha ileri düzey işlemciler için Trinnov incelememize bakabilirsiniz. Kalibrasyon, akustik sorunları tamamen ortadan kaldırmaz. Oda hazırlığı için ev sineması odası nasıl hazırlanır rehberi iyi bir başlangıçtır.

Kurulumun doğru çalıştığını nasıl test edersiniz?

• Atmos içerik oynatırken AV alıcının ekranında veya ön panelinde Dolby Atmos ibaresinin göründüğünü kontrol edin.
• Alıcının test sinyalini kullanarak her hoparlörün doğru konumdan ses verdiğini tek tek dinleyin.
• Dolby'nin tanıtım içeriklerini ya da yükseklik efektleri belirgin film sahnelerini izleyin. Ses başınızın üstünden geçerken boşluk ya da ani tını değişimi olmamalıdır.
• Mümkünse REW gibi bir ölçüm yazılımıyla, kalibrasyon öncesi ve sonrası frekans yanıtını karşılaştırın.

Dolby Atmos kurulumunda sık yapılan hatalar nelerdir?

• Kaynak cihazda ses çıkışını PCM bırakmak ya da TV üzerinden standart ARC ile kayıpsız Atmos beklemek.
• Tavan hoparlörlerini koltuğa göre değil, odanın geometrik merkezine göre yerleştirmek.
• Alıcı menüsünde yükseklik hoparlörü türünü yanlış seçmek.
• Küçük hoparlörleri "large" (geniş bant) olarak tanımlayıp bası subwoofer'a göndermemek.
• Ana hoparlörlerle ses karakteri çok farklı tavan hoparlörleri kullanmak.
• Kalibrasyonu yapmadan ya da mikrofonu yanlış yükseklikte tutarak yapmak.

Sonuç

Başarılı bir Dolby Atmos kurulumu, doğru kanal sayısının seçilmesiyle başlar. Ardından yükseklik hoparlörlerinin dinleme noktasına göre yerleştirilmesi, HDMI zincirinin bitstream ve eARC ile kurulması, bas yönetiminin doğru yapılması ve sistemin ölçümle kalibre edilmesi gelir. Her adım bir öncekinin üzerine kurulur. Yerleşimdeki bir hata, sonradan yapılan ayarlarla tam olarak telafi edilemez. Planlama aşamasında hesaplama araçlarımızdan yararlanmak, montaj öncesinde en doğru noktaları belirlemenizi kolaylaştırır.