Hoparlör Hangi Girişe Takılır?

Hoparlör hangi girişe takılır? Kısa cevap

Pasif hoparlörün içinde kendi amplifikatörü yoktur. Sürücüleri hareket ettirecek enerjiyi dışarıdaki bir amfiden alır. Bu yüzden amfide hoparlör için bir “giriş” değil, bir hoparlör çıkışı (speaker output) bulunur. Cihazın arka panelinde genellikle “SPEAKERS” başlığı altında, kanal adlarıyla (FRONT L, FRONT R, CENTER gibi) etiketlenmiş vidalı ya da yaylı terminallerdir. Hoparlörün arkasında da benzer bir terminal çifti vardır. Bunlar hoparlörün girişidir.

Kısacası, “hoparlör hangi girişe takılır” sorusunun cevabı şudur: Hoparlör kablosu amfinin hoparlör çıkışı ile hoparlörün kendi terminali arasına bağlanır. Amfinin ne işe yaradığını ve sinyal zincirindeki yerini merak ediyorsanız amfi ne işe yarar yazımıza göz atabilirsiniz.

Amfide hoparlör çıkışını nasıl tanırsınız?

Stereo bir entegre amfide genellikle dört terminal bulunur: sol kanal için bir artı ve bir eksi, sağ kanal için bir artı ve bir eksi. AV alıcılarda bu sayı kanal sayısına göre artar. Hoparlör çıkışlarını diğer soketlerden ayırmanın en kolay yolu yapılarına bakmaktır. Hoparlör terminalleri çıplak kablo, banana fiş ya da çatal uç kabul eden vidalı başlıklar veya yaylı klipslerdir. RCA, XLR ya da HDMI gibi sinyal soketlerine benzemezler.

Hoparlör terminali türleri

• Vidalı terminal (binding post): Çevrilerek sıkılan başlıklardır. Çıplak tel, banana fiş ve çatal (spade) uç kabul eder. Hi-Fi ve ev sineması cihazlarında en yaygın türdür.
• Yaylı klips (spring clip): Bir düğmeye basılarak açılan, içine çıplak tel takılan terminallerdir. Giriş seviyesi cihazlarda ve bazı mimari hoparlörlerde görülür. Kalın kabloyu kabul etmeyebilir.
• Bi-wire terminal: Bazı hoparlörlerde iki çift terminal ve aralarında köprü (jumper) bulunur. Bu konuya aşağıda ayrıca değiniyoruz.

Hoparlör hangi renge takılır?

Kural basittir: kırmızı terminal artı (+), siyah terminal eksi (–) kutuptur. Amfideki kırmızıdan çıkan damar hoparlördeki kırmızıya, siyahtan çıkan damar hoparlördeki siyaha bağlanır. Hoparlör kablosunun kendisinde kırmızı ya da siyah renk olmayabilir. Çoğu kabloda damarlardan biri bir şeritle, yazıyla, kabartmalı bir yüzeyle ya da farklı renkte iletkenle (bakır ve gümüş renkli gibi) işaretlenir. Önemli olan hangi damarı artı seçtiğiniz değil, bu seçimi her iki uçta ve her hoparlörde aynı şekilde uygulamanızdır.

TerminalKutupBağlandığı yer

Kırmızı (veya renkli)

Artı (+)

Hoparlörün kırmızı (+) terminali

Siyah

Eksi (–)

Hoparlörün siyah (–) terminali

Renk kodlu AV alıcılarda durum

Bazı AV alıcılarda her kanalın artı terminali farklı bir renkle işaretlenir. Bu sistemde siyah yine eksidir. Renkli terminal artıdır ve rengi yalnızca hangi kanala ait olduğunu gösterir. Örneğin bu tür bir cihazda kırmızı terminal “sağ ön kanalın artısı” anlamına gelebilir. Renk düzeni markaya ve modele göre değişebilir. Bu nedenle cihazın üzerindeki kanal yazısını ve kullanım kılavuzunu esas alın.

Sık yapılan bir karışıklığı da belirtelim: RCA kablolardaki kırmızı fiş, kutbu değil sağ kanalı gösterir. Hoparlör terminalindeki kırmızı ise artı kutuptur. İkisi farklı şeylerdir.

Hoparlör kabloları nasıl bağlanır? Adım adım

• Cihazı kapatın. Bağlantıyı amfi ya da AV alıcı kapalıyken, tercihen fişi prizden çekilmişken yapın. Açıkken birbirine değen teller amfiyi korumaya sokabilir ya da çıkış katına zarar verebilir.
• Kabloyu hazırlayın. Damarları birkaç santimetre ayırın ve uçlardan yaklaşık 1–1,5 cm izolasyon soyun. Tel liflerini bükerek tek bir demet hâline getirin.
• Kutbu belirleyin. İşaretli damarı artı olarak seçin ve bu kuralı tüm hoparlörlerde koruyun.
• Amfi tarafını bağlayın. İşaretli damarı amfinin kırmızı (+) terminaline, diğerini siyah (–) terminale takıp sıkın.
• Hoparlör tarafını bağlayın. Aynı damarları hoparlörün aynı renkli terminallerine bağlayın.
• Kaçak tel kontrolü yapın. Terminalden taşan tek bir lifin komşu terminale ya da metal kasaya değmediğinden emin olun.
• Düşük seviyede test edin. Cihazı açın, sesi kısık başlatın ve her kanalın doğru hoparlörden geldiğini kontrol edin.

Kablo ucu: çıplak tel mi, banana fiş mi?

İyi sıkılmış bir çıplak tel ile kaliteli bir banana fiş arasında elektriksel açıdan anlamlı bir fark beklenmez. Banana fiş ve çatal uçların asıl avantajı pratikliktir. Bağlantı daha düzenli olur, kaçak lif riski azalır ve sistemi söküp takmak kolaylaşır. Kablo seçiminde belirleyici olan uç tipinden çok kablonun kesitidir. Uzunluk ve hoparlör empedansı ile ilişkisini hoparlör kablosu kalınlığı yazımızda ayrıntılı olarak anlattık. Hazır kablo ve uç seçeneklerini kablo kategorimizde bulabilirsiniz.

Kutuplar ters bağlanırsa ne olur?

Tek bir hoparlörün kutbunu ters bağlamak cihazlara zarar vermez. Ancak o hoparlörün sürücüleri diğerine göre ters yönde hareket eder. Yani iki hoparlör birbirine göre faz dışı çalışır. Dalga boyunun uzun olduğu düşük frekanslarda iki hoparlörün sesi birbirini kısmen sönümler. Sonuçta bas belirgin şekilde zayıflar. Stereo görüntü de odaklanmaz: vokal iki hoparlörün arasında net bir noktada durmaz, “havada asılı” ve dağınık duyulur.

Basit bir kontrol yöntemi şöyledir: Amfiyi mono moda alın ya da mono kaydedilmiş bir parça çalın. Doğru bağlantıda ses iki hoparlörün tam ortasında, tek bir kaynaktan geliyormuş gibi duyulur. Ses dağınıksa ve bas zayıfsa hoparlörlerden birinin kutbunu kontrol edin. Ev sinemasında bazı otomatik oda kalibrasyon sistemleri ters kutup şüphesini uyarı olarak bildirebilir. Ölçümle kalibrasyonun pratikte neyi değiştirdiğine dair bir örneği Audyssey kalibrasyonu yazımızda inceleyebilirsiniz.

Ev sinemasında hangi hoparlör hangi kanala takılır?

AV alıcının arkasındaki her terminal çifti bir kanala ayrılmıştır. Ön sol ve ön sağ hoparlörler FRONT L/R terminallerine, ekranın altındaki ya da üstündeki merkez kanal CENTER terminaline, yan ve arka hoparlörler SURROUND ve SURROUND BACK terminallerine bağlanır. Tavan ya da yükseklik hoparlörleri HEIGHT veya benzeri etiketli terminallere gider. Birçok AV alıcıda bazı terminallerin hangi kanala hizmet edeceği menüden seçilir. Bu ayar cihazın arka panel etiketiyle ve kurulum menüsüyle birlikte kontrol edilmelidir.

Hoparlörlerin oda içindeki konumlarını önceden planlamak kablolamayı da kolaylaştırır. Bunun için ev sineması hoparlör yerleşimi hesaplayıcısını kullanabilirsiniz.

Hangi girişlere hoparlör takılmaz?

Arka paneldeki her soket hoparlör için değildir. Aşağıdakiler hat seviyesinde, yani zayıf bir sinyal taşır. Pasif bir hoparlörü süremezler:

• RCA ve XLR girişleri/çıkışları: Kaynak cihazlardan sinyal almak ya da başka bir amfiye sinyal göndermek içindir.
• PRE OUT: Harici bir güç amfisine sinyal göndermek içindir. Hoparlör buraya değil, o güç amfisinin hoparlör çıkışına bağlanır.
• SUB OUT / LFE: Aktif subwoofer'ın hat girişine bağlanır. Ayrıntılar için subwoofer nasıl bağlanır yazımıza bakabilirsiniz.
• Kulaklık çıkışı: Kulaklık için tasarlanmıştır, hoparlör için uygun değildir.

Tersi de geçerlidir: İçinde amfisi olan aktif hoparlörler, amfinin hoparlör çıkışına bağlanmaz. Bunlar kaynak cihazın ya da ön amfinin hat çıkışından RCA, XLR veya dijital bağlantıyla beslenir. Güçlendirilmiş sinyali aktif bir hoparlörün hat girişine vermek o girişe zarar verebilir.

Bi-wire terminalli hoparlörde ne yapılmalı?

Hoparlörünüzde iki çift terminal varsa, bunlar genellikle bas ve tiz bölümlerini ayrı beslemeye olanak tanır. Tek bir kablo çiftiyle bağlanacaksanız terminaller arasındaki metal köprüleri (jumper) yerinde bırakın ve kabloyu çiftlerden birine bağlayın. Köprüler çıkarılırsa sürücülerin bir kısmı sinyal almaz. Bi-wire ya da bi-amp bağlantı yapacaksanız köprüleri çıkarmanız gerekir. Bu durumda da hoparlör üreticisinin talimatlarına uyun. Amfi tarafında bağlanacak toplam yükün cihazın desteklediği empedans aralığında olduğundan emin olmak için hoparlör ohm değeri yazımız yol gösterir.

Sonuç

Pasif hoparlör, amfinin ya da AV alıcının hoparlör çıkışına bağlanır. Kırmızı artıya, siyah eksiye gider ve aynı damar her hoparlörde aynı kutba bağlanır. Bağlantıyı cihaz kapalıyken yapın, kaçak tel bırakmayın ve sonunda mono bir parçayla kısa bir faz kontrolü yapın. Hat seviyesindeki soketleri ve aktif hoparlörleri bu kuralın dışında tutun. Bu birkaç adım, sistemin ölçülebilir performansını doğru kurulumla başlatmanın temelidir.